लोकशाही व्यवस्थेत नेता म्हणजे केवळ निवडणूक जिंकून सत्तेत बसणारी व्यक्ती नसते, तर तो लोकांच्या सुख-दुःखात सहभागी होणारा, त्यांच्या प्रश्नांना आपले मानणारा आणि समाजाच्या भविष्यासाठी झटणारा मार्गदर्शक असतो. महाराष्ट्राच्या राजकारणात अशीच ओळख निर्माण करणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे आदरणीय सुरेशरावजी धस. त्यांच्या कार्याकडे पाहिले असता लक्षात येते की ते केवळ आमदार नाहीत, तर जनतेच्या मनात घर केलेला “आपला माणूस” आहेत.
धस यांचे नेतृत्व ग्रामीण मातीशी नाळ जोडलेले आहे. त्यांची भाषा, शैली आणि वागणूक साधी, थेट आणि मनाला भिडणारी आहे. शहरातील झगमगाटी राजकारणापेक्षा ते गावातील चुलीच्या धुरासारखे जवळचे वाटतात. त्यामुळेच शेतकरी, कामगार, युवक, महिला, विद्यार्थी – प्रत्येक घटक त्यांच्याशी आपुलकीने बोलतो. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील रांगडेपणा हा आक्रमकतेचा नसून अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याच्या जिद्दीचा आहे. चुकीच्या गोष्टींवर ते ठाम भूमिका घेतात, पण गरजूंप्रती त्यांचे मन हळवे असते.
लोकाभिमुखतेचा खरा अर्थ त्यांनी आपल्या कृतीतून दाखवून दिला आहे. कार्यकर्त्यांच्या खांद्यावर हात ठेवून संवाद साधण्याची त्यांची पद्धत केवळ औपचारिक नसून विश्वास निर्माण करणारी आहे. “मी तुझ्या पाठीशी आहे” हा संदेश त्या एका हाताच्या स्पर्शातून मिळतो. त्यामुळे कार्यकर्त्यांमध्ये आत्मविश्वास निर्माण होतो आणि संघटन अधिक मजबूत होते.
त्यांचा राजकीय प्रवास हा संघर्षातून घडलेला आहे. मंत्रीपदाची संधी मिळाल्यावर त्यांनी महाराष्ट्र सरकारमध्ये राजस्व व पुनर्वसन विभागाची जबाबदारी सांभाळली. हा काळ त्यांच्या प्रशासकीय क्षमतेची साक्ष देणारा ठरला. जमीनविषयक प्रश्न, सामान्य नागरिकांच्या तक्रारी, नैसर्गिक आपत्तीग्रस्तांचे पुनर्वसन, नुकसानभरपाई यांसारख्या विषयांवर त्यांनी लोकाभिमुख दृष्टीकोन ठेवला. मंत्रीपद म्हणजे केवळ अधिकारांचा उपभोग नव्हे, तर जबाबदारी स्वीकारणे, हे त्यांनी दाखवून दिले. कागदोपत्री अडकलेली कामे मार्गी लावण्यासाठी पाठपुरावा, अधिकाऱ्यांशी थेट संवाद आणि गरजूंना न्याय मिळवून देण्याचा प्रयत्न ही त्यांची कार्यशैली होती.
धस यांच्या राजकारणाचा केंद्रबिंदू म्हणजे शेतकरी. महाराष्ट्रातील शेतकरी अनेक संकटांना सामोरे जातो – दुष्काळ, अतिवृष्टी, बाजारभाव, कर्जबाजारीपणा, वीजपुरवठा, पाणीटंचाई. या सर्व प्रश्नांवर त्यांनी वेळोवेळी आवाज उठवला आहे. विशेषतः दुष्काळी परिस्थितीत चारा छावण्यांसाठी त्यांनी पुढाकार घेतला. पशुधन वाचवणे म्हणजे शेतकऱ्याची आर्थिक पाठराखण करणे, हे ते ठामपणे सांगतात. चारा छावण्यांमुळे जनावरांना चारा, पाणी आणि उपचार मिळाले, तर शेतकऱ्यांना मोठा दिलासा मिळाला. शेतकऱ्यांचे प्रश्न सभागृहात मांडणे आणि प्रशासनाकडे सातत्याने पाठपुरावा करणे, ही त्यांची ओळख बनली आहे.
कोविड-19 महामारीच्या काळात त्यांचे नेतृत्व खऱ्या अर्थाने उजळून निघाले. हा काळ संपूर्ण समाजासाठी भीतीचा आणि अनिश्चिततेचा होता. अशा वेळी अनेक लोकप्रतिनिधी केवळ वक्तव्यांपुरते मर्यादित राहिले, पण धस यांनी प्रत्यक्ष मैदानात उतरून काम केले. कोविड केअर सेंटर्स उभारण्यासाठी मदत, गरजू कुटुंबांना अन्नधान्य वाटप, औषधे आणि आरोग्य सुविधा उपलब्ध करून देणे, रुग्णालयांशी समन्वय साधणे, स्थलांतरित मजुरांसाठी मदत – असे अनेक उपक्रम त्यांच्या पुढाकारातून राबवले गेले. महत्त्वाचे म्हणजे त्यांनी केवळ सूचना देऊन थांबणे पसंत केले नाही, तर स्वतः उपस्थित राहून परिस्थितीची पाहणी केली. या काळात त्यांनी दिलेला मानसिक आधार अनेक कुटुंबांसाठी आशेचा किरण ठरला.
धस यांचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे सुख-दुःखात प्रत्यक्ष सहभागी होण्याची वृत्ती. एखाद्या कुटुंबावर दुःखाचा प्रसंग आला, अपघात झाला किंवा निधन झाले, तर ते शक्य तितक्या वेळा स्वतः हजर राहतात. जर कधी ते येऊ शकले नाहीत, तर त्यांच्या कुटुंबातील कोणी ना कोणी नक्की हजेरी लावतो. ही परंपरा राजकीय औपचारिकतेपेक्षा माणुसकीची भावना अधिक ठळक करते. त्यामुळेच लोकांच्या मनात भावना निर्माण होते – “हा नेता नाही, हा आपलाच माणूस आहे.”
नेतृत्व करताना ते परिस्थितीनुसार साम, दाम, दंड, भेद या सर्व मार्गांचा वापर करतात. कुठे समजावून सांगणे आवश्यक असेल, तिथे समजावतात. कुठे मदतीने प्रश्न सुटणार असेल, तिथे मदत करतात. आणि कुठे कठोर भूमिका घ्यावी लागेल, तिथे तीही घेतात. मात्र या सर्वांचा उद्देश एकच असतो – लोकहित आणि न्याय.
रस्ते, पाणीपुरवठा, आरोग्य केंद्रे, शाळा, ग्रामीण पायाभूत सुविधा यासाठी त्यांनी सातत्याने पाठपुरावा केला आहे. विकास म्हणजे केवळ मोठे प्रकल्प नव्हेत, तर सामान्य माणसाच्या जीवनात होणारा छोटा बदलही विकासाचा भाग आहे, ही त्यांची धारणा आहे.
आज त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त त्यांच्या कार्याकडे मागे वळून पाहताना असे म्हणावेसे वाटते की, त्यांनी राजकारणाला माणुसकीचा स्पर्श दिला आहे. सत्ता येते-जाते, पदे बदलतात, पण लोकांच्या मनात मिळवलेले स्थान कायम राहते. धस यांनी हे स्थान आपल्या कामातून मिळवले आहे.
वाढदिवसानिमित्त त्यांना मनःपूर्वक शुभेच्छा देताना एवढेच म्हणावेसे वाटते की, समाजसेवा, शेतकरी कल्याण आणि लोकहिताच्या या वाटचालीत त्यांना उत्तरोत्तर यश लाभो आणि त्यांच्या हातून आणखी अनेक विधायक कार्य घडो.
हार्दिक वाढदिवसाच्या शुभेच्छा, आदरणीय सुरेशरावजी धस आण्णा! 🎂💐
प्रा गणेश पोकळे
संपादक
बीड लाइव्ह