१५ ऑक्टोबर — भारताचे माजी राष्ट्रपती, वैज्ञानिक आणि जनतेचे प्रेरणास्थान डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम यांचा जन्मदिन.
महाराष्ट्र शासनाने या दिवसाला “वाचन प्रेरणा दिन” म्हणून साजरा करण्याचे आवाहन केले आहे. हा उपक्रम केवळ स्मरणार्थ नव्हे, तर समाजातील वाचन संस्कृतीला नवसंजीवनी देणारा आहे.
डॉ. कलाम हे पुस्तकांचे आणि वाचनाचे उपासक होते. त्यांचे जीवनच एक प्रेरणादायी ग्रंथ आहे. त्यांनी विज्ञानाचा उपयोग केवळ तंत्रज्ञानापुरता न ठेवता शिक्षण, नैतिकता आणि मानवतेशी जोडला. त्यांना ठाम विश्वास होता — “Dreams transform into thoughts and thoughts result into action.”
ही विचारश्रृंखला वाचनातूनच फुलते. कारण वाचन माणसाला स्वप्न दाखवते, विचार देतं आणि कृतीची प्रेरणा देते.
भारतीय समाजातील वाचन संस्कृतीचा इतिहास अत्यंत समृद्ध आहे. ऋग्वेदाच्या ऋचांपासून ते तुकारामांच्या अभंगांपर्यंत, ज्ञान आणि चिंतनाचा प्रवाह अखंड राहिला.
१९व्या शतकात महाराष्ट्रात सार्वजनिक वाचनालय चळवळ, ग्रंथप्रेमी समाज आणि सामाजिक सुधारणांच्या लाटा उठल्या.
वाचन हे केवळ शिक्षणाचे नव्हे, तर स्वतःला आणि समाजाला घडविण्याचे साधन बनले.
परंतु आजच्या डिजिटल युगात ही संस्कृती आव्हानांसमोर उभी आहे.
मोबाईल आणि सोशल मीडियाच्या वेगात, विचारशील वाचनाची सवय कमी होत आहे. माहिती सहज उपलब्ध झाली, पण मनन दुर्मिळ झाले.
शिक्षणात “अभ्यास” आहे, पण “वाचनाचा आनंद” हरवला आहे.
म्हणूनच शासनाचा “वाचन प्रेरणा दिन” साजरा करण्याचा निर्णय केवळ औपचारिकता नाही — तो सामाजिक परिवर्तनाचा शंखनाद आहे.
विद्यार्थ्यांनी, शिक्षकांनी आणि पालकांनी या दिवसाचे रूपांतर वाचन उत्सवात करावे.
शाळा-महाविद्यालयात पुस्तक प्रदर्शन, वाचन स्पर्धा, लेखक संवाद, आणि “एक दिवस – एक पुस्तक” अशी उपक्रममाला सुरु झाली, तर नव्या पिढीला वाचनाची ओढ निर्माण होईल.
वाचन संस्कृतीचे भविष्य फक्त पुस्तकांत नाही, तर विचारांच्या वृत्तीत आहे.
डिजिटल ग्रंथालये, ई-बुक्स, पॉडकास्ट्स, आणि ऑनलाइन वाचनमंच हे नव्या युगाचे ग्रंथालय बनू शकतात — पण त्यांचा उपयोग चिंतनासाठी झाला पाहिजे.
भविष्यातील भारताला “वाचक नागरिक” आणि “विचारशील तरुणाई” हवी आहे.
डॉ. कलाम यांचे जीवन सांगते — “ज्ञान ही खरी शक्ती आहे, आणि वाचन हे त्या शक्तीचे द्वार आहे.”
म्हणूनच १५ ऑक्टोबर हा केवळ त्यांचा जन्मदिन नसून, तो ज्ञान, संस्कृती आणि प्रेरणेचा दिवस आहे.
जर या दिवशी प्रत्येक हातात एक पुस्तक उघडले, तर तो क्षण भारताच्या विचारशक्तीला नवीन उंची देईल.
✍️ — संपादक
प्रा. गणेश पोकळे